De markt voor afvalmedicijnen is in 2026 onherkenbaar veranderd ten opzichte van vijf jaar geleden. Waar artsen tot voor kort slechts orlistat en liraglutide konden voorschrijven, beschikt de zorgverlener nu over een reeks GLP-1-gebaseerde middelen die gewichtsverliezen van 15-25% opleveren — resultaten die voorheen alleen met bariatrische chirurgie haalbaar waren. Semaglutide, tirzepatide, cagrisema en orale alternatieven zoals orforglipron vormen samen een farmacologisch arsenaal dat afvallen zonder operatie voor een groeiende groep patiënten tot een realistische optie maakt. Dit artikel vergelijkt de beschikbare en aankomende afvalmedicijnen op effectiviteit, bijwerkingen, prijs en geschiktheid.
Welke afvalmedicijnen zijn in 2026 beschikbaar in Nederland?
De Nederlandse markt voor afvalmedicijnen omvat op dit moment een beperkt maar groeiend aantal opties. De belangrijkste zijn gebaseerd op GLP-1-receptoragonisme — een werkingsmechanisme dat de eetlust remt, de maagontlediging vertraagt en de bloedsuikerregulatie verbetert.
Semaglutide is beschikbaar onder twee merknamen: Ozempic (2,4 mg per week, primair geregistreerd voor type-2-diabetes) en Wegovy (eveneens 2,4 mg per week, specifiek geregistreerd voor gewichtsbeheersing). In de STEP-1-studie verloren deelnemers gemiddeld 14,9% lichaamsgewicht na 68 weken. Semaglutide is het langst onderzochte GLP-1-middel voor gewichtsverlies en beschikt over de breedste dataset, inclusief cardiovasculaire veiligheidsdata uit de SELECT-studie die een 20% reductie in cardiovasculaire events aantoonden. Meer over de werking van semaglutide leest u in ons uitgebreide artikel.
Tirzepatide (merknaam Mounjaro) is een duale GLP-1/GIP-agonist van Eli Lilly. Het combineert twee hormoonpaden in één molecuul en behaalde in de SURMOUNT-1-studie een gewichtsverlies van gemiddeld 22,5% na 72 weken bij de hoogste dosering. Tirzepatide is in 2024 goedgekeurd door de EMA en wordt in Nederland voorgeschreven bij patiënten met een BMI ≥30 of ≥27 met comorbiditeiten. De werking en beschikbaarheid van tirzepatide worden in een apart artikel besproken.
Liraglutide (Saxenda) was het eerste GLP-1-middel voor gewichtsverlies en wordt dagelijks geïnjecteerd. Met een gemiddeld gewichtsverlies van 8% na 56 weken is het minder effectief dan nieuwere alternatieven, maar het blijft een optie voor patiënten die een geleidelijker effect prefereren of bij wie semaglutide gecontra-indiceerd is.
Orlistat (Alli, Xenical) werkt via een fundamenteel ander mechanisme: het remt het enzym lipase in de darmen, waardoor 25-30% van het ingenomen vet niet wordt opgenomen. Het gemiddelde gewichtsverlies bedraagt 3-5% na zes maanden. Orlistat is vrij verkrijgbaar maar wordt vanwege de beperkte effectiviteit en de gastro-intestinale bijwerkingen (vettige ontlasting, flatulentie) steeds minder voorgeschreven.
Hoe verhouden de afvalmedicijnen zich qua effectiviteit?
Gewichtsverlies per middel na 68-72 weken
Een directe vergelijking tussen afvalmedicijnen op basis van verschillende studies kent beperkingen — studiepopulaties, inclusiecriteria en begeleidende leefstijlinterventies verschillen. Toch geven de fase-3-data een indicatie van de relatieve effectiviteit:
De cagrisema-data verdienen nuancering: dit middel combineert semaglutide met cagrilintide (een amyline-analoog) en bevindt zich in de goedkeuringsfase. Beschikbaarheid in Nederland wordt verwacht in 2026 of begin 2027. Het gewichtsverlies van 22,7% na 68 weken overtreft semaglutide alleen met bijna 7 procentpunt.
Metabole verbeteringen naast gewichtsverlies
Gewichtsverlies alleen vertelt niet het volledige verhaal. De nieuwere GLP-1-middelen verbeteren ook metabole parameters die direct samenhangen met gezondheidsrisico's. Semaglutide verlaagde het cardiovasculaire risico met 20% in de SELECT-studie, onafhankelijk van het gewichtsverlies. Tirzepatide toonde sterkere dalingen in HbA1c (-2,1%) en triglyceriden dan semaglutide, wat het bij patiënten met type-2-diabetes tot de eerste keuze maakt in veel behandelrichtlijnen.
De vraag welk middel het beste past, hangt af van het individuele profiel. Een patiënt met type-2-diabetes en overgewicht profiteert waarschijnlijk het meest van tirzepatide vanwege de sterke glucoseregulatie. Een patiënt zonder diabetes die primair gewicht wil verliezen kan met semaglutide een goede uitkomst bereiken tegen lagere kosten. Patiënten met een naaldfobie wachten op de komst van orforglipron — de eerste orale GLP-1-agonist die in fase-3-onderzoek vergelijkbare resultaten laat zien als injecteerbare middelen.
Wat zijn de bijwerkingen van afvalmedicijnen en hoe vergelijken ze?
Het bijwerkingenprofiel is bij alle GLP-1-middelen vergelijkbaar en wordt gedomineerd door gastro-intestinale klachten: misselijkheid (25-45%), diarree (12-20%), braken (7-15%) en constipatie (6-12%). Deze klachten zijn het sterkst in de eerste 4-8 weken wanneer de dosering wordt opgebouwd en nemen daarna bij de meerderheid van de gebruikers af.
De verschillen tussen de middelen zijn subtiel. Tirzepatide veroorzaakt iets minder misselijkheid dan semaglutide in head-to-head vergelijkingen, wat mogelijk samenhangt met het GIP-pad dat een beschermend effect op de maagmucosa heeft. Cagrisema toont een iets hogere incidentie van constipatie (11% versus 6% bij semaglutide), verklaarbaar door de dubbele vertraging van de darmpassage via zowel GLP-1 als amyline.
Orlistat wijkt af met een volledig ander bijwerkingenprofiel: vettige ontlasting, oncontroleerbare flatulentie en verhoogde defecatiefrequentie. Deze bijwerkingen zijn direct gerelateerd aan de ongeabsorbeerde vetten en zijn bij strikte vetbeperking in het dieet te verminderen.
Een overkoepelend overzicht van de bijwerkingen bij GLP-1-middelen vindt u in ons artikel over GLP-1 bijwerkingen.
Wat kost afvallen met medicijnen in Nederland in 2026?
De kosten vormen voor veel patiënten de doorslaggevende factor. Wegovy kost circa 250 euro per maand voor niet-vergoede patiënten. Mounjaro ligt op een vergelijkbaar niveau, rond 250-300 euro per maand. Saxenda is met circa 180 euro per maand goedkoper, maar de lagere effectiviteit maakt de kosten per kilogram gewichtsverlies juist hoger. Orlistat is met 30-50 euro per maand de goedkoopste optie, maar levert ook het minste resultaat.
Vergoeding via de zorgverzekering is in Nederland gebonden aan strikte voorwaarden. Wegovy wordt vergoed bij een BMI ≥30 met ten minste één comorbiditeit, mits voorgeschreven door een internist of endocrinoloog en gecombineerd met een leefstijlprogramma. De vergoeding voor Mounjaro volgt vergelijkbare criteria. In de praktijk betekent dit dat een deel van de patiënten die baat zouden hebben bij deze middelen ze volledig uit eigen zak moet betalen.
De verwachte lancering van orale GLP-1-middelen zoals orforglipron in 2027-2028 zou de prijzen onder druk kunnen zetten. Tabletten zijn goedkoper in productie dan injecteerbare formuleringen, en de toetreding van meerdere fabrikanten tot de markt creëert concurrentie die historisch gezien tot prijsdalingen leidt. Of dat scenario zich daadwerkelijk voordoet, hangt af van de prijsstrategie van de fabrikanten en de vergoedingsbeslissingen van het Zorginstituut Nederland.
Het verdient vermelding dat de kosten van afvalmedicijnen moeten worden afgezet tegen de kosten van onbehandelde obesitas. Overgewicht en obesitas zijn geassocieerd met hogere uitgaven aan diabetesmedicatie, cardiovasculaire zorg, gewrichtsvervanging en psychologische begeleiding. Economische analyses uit het Verenigd Koninkrijk schatten dat de levenslange zorgkosten van een persoon met een BMI boven 35 gemiddeld 40-60% hoger liggen dan die van een persoon met een gezond gewicht. Vanuit dat perspectief kunnen effectieve afvalmedicijnen — ondanks hun maandelijkse kosten — op langere termijn een netto-besparing opleveren voor het zorgsysteem. De uitdaging voor beleidsmakers is het vertalen van die langetermijnbaten naar vergoedingsbeslissingen die nu genomen moeten worden.
